Aften: waarom krijg ik ze en wat helpt echt?
Een aft is een klein, pijnlijk zweertje in de mond dat vanzelf geneest. Vervelend maar onschuldig, met één uitzondering: een plek die na twee weken nog niet weg is, hoort beoordeeld te worden.
Wat een aft precies is
Een aft is een oppervlakkig defect in het slijmvlies van uw mond. Het bovenste laagje is weg, waardoor het onderliggende weefsel blootligt: vandaar de felle, stekende pijn bij aanraking, en vandaar dat zout en zuur er zo op reageren.
U herkent ze aan het beeld: een rond of ovaal plekje, wit tot geelachtig in het midden, met een duidelijke rode rand eromheen. Ze zitten op de beweeglijke delen van de mond, dus in de wang, aan de binnenkant van de lip, onder de tong of in de mondbodem.
Ze zitten juist niet op het harde verhemelte of op het vastzittende tandvlees. Zit een blaasje daar wel, dan is een koortslip waarschijnlijker.
Waar ze vandaan komen
Bij aften is er zelden één oorzaak aan te wijzen, en dat is voor veel mensen het onbevredigende deel van het antwoord.
Beschadiging is de duidelijkste aanleiding. Een beet in de wang, een scherpe rand van een kies of vulling, een te harde tandenborstel, een prothese die schuurt of een beugelonderdeel dat steeds op dezelfde plek komt. Dit is meteen het deel waar wij iets aan kunnen doen.
Tekorten. Bij mensen die vaak aften hebben, wordt met enige regelmaat een tekort aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur gevonden. Dat is de moeite waard om te laten prikken als het bij u steeds terugkomt.
Stress en vermoeidheid. Het patroon is bekend: drukke weken, slecht slapen, en dan een uitbraak.
Hormonale schommelingen. Sommige vrouwen merken een vast verband met hun cyclus.
Voeding. Noten, tomaat, citrusvruchten, chocolade en zure dingen worden vaak genoemd. Of dat de oorzaak is of alleen de pijn verergert, verschilt per persoon.
Aanleg. Zit het in de familie, dan is de kans groter dat u er ook last van heeft.
Wat u zelf kunt doen
Genezen doet een aft vanzelf. Wat u kunt beïnvloeden is hoe erg de dagen ertussen zijn.
Verzacht de pijn. Bij de apotheek zijn gels en sprays verkrijgbaar met een verdovend of ontstekingsremmend middel. Aanbrengen vlak voor het eten scheelt het meest.
Houd het schoon. Spoelen met lauw zout water, een paar keer per dag. Blijf gewoon poetsen, ook al is het onprettig; een vuile mond geneest langzamer.
Vermijd de prikkel. Zuur, zout en scherp gekruid eten doen op een open plekje pijn en helpen niet. Datzelfde geldt voor koolzuurhoudende dranken.
Zachte borstel. Een harde borstel maakt nieuwe beschadigingen op het moment dat het slijmvlies toch al gevoelig is.
Probeer een andere tandpasta. Natriumlaurylsulfaat, het schuimmiddel in veel pasta’s, wordt in verband gebracht met vaker terugkerende aften. Een paar maanden zonder is een goedkope test.
Wat er níét helpt
Aften zijn niet door bacteriën veroorzaakt, dus antibiotica doen er niets aan. Een aft aanstippen met iets scherps of bijtends beschadigt het weefsel eromheen en verlengt de genezing eerder dan dat het helpt.
En er bestaat geen middel dat aften voorkomt. Wie ze aanlegmatig krijgt, blijft ze krijgen; wat u wel kunt doen is de aanleidingen wegnemen die in uw mond zelf zitten.
De twee weken die tellen
Dit is het enige deel van dit artikel dat echt belangrijk is.
Een gewone aft is binnen zeven tot veertien dagen genezen. Is een plek in uw mond na twee weken nog steeds niet weg, dan hoort die beoordeeld te worden. Dat geldt ook als u er weinig pijn aan heeft, en zeker als de plek hard aanvoelt, groter wordt of een onregelmatige rand heeft.
In de meeste gevallen blijkt er iets onschuldigs aan de hand: een plek die steeds opnieuw beschadigd raakt door een scherpe rand, of een reactie op een medicijn. Maar dit is ook precies het beeld waarbij vroeg kijken het meest oplevert, en daarom kijken wij liever tien keer voor niets.
Bij elke periodieke controle bekijken we standaard uw wangslijmvlies, tong, mondbodem en verhemelte. Dat duurt nog geen minuut. Rookt u, dan is dat extra reden om die controles niet over te slaan; wat wij daarbij zien staat in ons artikel over roken en uw mond.
Wat wij hierin doen
We kijken eerst of het inderdaad een aft is. Een koortslip, een schimmelinfectie, een beet in de wang en een drukplek van een prothese lijken erop, maar vragen elk om iets anders.
We zoeken naar een aanwijsbare oorzaak in uw mond: een scherpe rand van een vulling of kies, een prothese die schuurt, of een beugelonderdeel dat steeds op dezelfde plek komt. Dat is het deel dat wij kunnen wegnemen.
Komen ze vaak terug, dan bespreken we of bloedonderzoek via uw huisarts zinvol is. Bij hardnekkige aften wordt met enige regelmaat een tekort aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur gevonden.
Is een plek na twee weken niet genezen, dan kijken we gericht verder en verwijzen we zo nodig naar de kaakchirurg. Dat doen we niet om u ongerust te maken, maar omdat vroeg kijken hier het verschil maakt.
Veelgestelde vragen
Zijn aften besmettelijk?
Nee. Aften ontstaan in uw eigen slijmvlies en zijn niet overdraagbaar. Dat is meteen het verschil met een koortslip, die door het herpesvirus komt, meestal op de lip zelf zit en wél besmettelijk is.
Hoe lang duurt een aft?
Een gewone aft geneest binnen zeven tot veertien dagen zonder litteken. De eerste drie tot vier dagen zijn het pijnlijkst. Duurt het langer dan twee weken, maak dan een afspraak.
Wat helpt tegen de pijn?
Een gel of spray met een verdovend of ontstekingsremmend middel uit de apotheek geeft tijdelijk verlichting, vooral vlak voor het eten. Spoelen met lauw zout water houdt de plek schoon. Vermijd zure, zoute en scherp gekruide dingen, want die prikkelen het open plekje.
Krijg ik ze van stress?
Bij veel mensen wel. Perioden van slaaptekort, spanning of ziekte gaan opvallend vaak samen met een uitbraak. Waarom dat zo is, is niet volledig opgehelderd, maar het patroon is bekend genoeg om er rekening mee te houden.
Kan mijn tandpasta de oorzaak zijn?
Soms. Natriumlaurylsulfaat, het schuimmiddel in veel tandpasta's, wordt in verband gebracht met vaker terugkerende aften. Wie er veel last van heeft, kan een paar maanden een tandpasta zonder dat middel proberen; het is een eenvoudige test.
Wanneer moet ik me zorgen maken?
Bij een plek die na twee weken nog niet genezen is, bij een zweer die groter wordt of hard aanvoelt, bij een witte of rode plek die niet weggaat, en bij aften die samengaan met koorts of huidklachten. Dan is beoordelen verstandig.
Meer over deze behandeling
Meer over dit onderwerp
Een vraag over uw eigen situatie?
Dit artikel is algemeen; uw mond is dat niet. Twijfelt u of dit op u van toepassing is, stel de vraag gerust. We kijken liever een keer mee dan dat u ermee blijft lopen.