Kan ik geen antibiotica krijgen voor mijn kiespijn?
Begrijpelijke vraag, en het antwoord is meestal nee. Antibiotica dringen niet door tot in een afgestorven zenuw; ze dempen hooguit wat eromheen gebeurt, waarna de pijn terugkomt.
Waarom de vraag zo logisch is
U heeft pijn, er is duidelijk een ontsteking, en antibiotica bestrijden ontstekingen. Zo werkt het bij een blaasontsteking of een ontstoken wond, dus waarom niet hier.
Het antwoord zit in waar de ontsteking precies zit.
De plek waar het medicijn niet komt
Een antibioticum reist door uw bloed. Het komt overal waar bloed komt, en het werkt daar.
Bij kiespijn zit het probleem meestal in het wortelkanaal: de holle ruimte in de tand waar de zenuw en de bloedvaten liepen. Bacteriën zijn daar binnengedrongen, het weefsel is ontstoken geraakt en op enig moment afgestorven.
En dat is precies het punt. In een afgestorven kanaal loopt geen bloed meer. Er is geen route waarlangs het medicijn de bacteriën kan bereiken. U kunt een kuur van een week nemen en de bacteriën in dat kanaal merken er weinig van.
Wat een antibioticum wél doet, is de ontstekingsreactie dempen in het bot rondom de wortelpunt, waar de bloedvoorziening wel intact is. Daardoor zakt de pijn soms tijdelijk. Maar de bron blijft, en zodra de kuur stopt komt het terug, meestal binnen enkele weken.
Wat wel werkt
De bron wegnemen. Dat betekent afhankelijk van de situatie: het bederf eruit halen en de tand vullen, het wortelkanaal openen en reinigen, of de tand verwijderen als hij niet meer te behouden is.
Vooral dat openen van het kanaal doet meer dan mensen verwachten. De pijn bij een ontstoken zenuw komt voor een groot deel van druk: er is ontstekingsvocht in een ruimte die niet kan uitzetten, want een tand is hard. Zodra die druk eraf gaat, zakt de pijn vaak binnen uren.
Bij een abces geldt hetzelfde: de druk laten aflopen geeft meer verlichting dan welke pil ook.
Wanneer we ze wél voorschrijven
Antibiotica hebben hier wel degelijk een plaats, alleen een andere dan mensen denken: niet om de tand te behandelen, maar om te voorkomen dat een ontsteking zich verspreidt buiten het gebied waar wij bij kunnen.
De huidige richtlijnen zijn daar duidelijk over. Antibiotica horen bij een abces en bij koorts, en verder niet. Dat is geen strengheid van onze kant maar de professionele norm, en het is een verandering ten opzichte van hoe er vroeger mee werd omgegaan. Wie zich herinnert dat er bij kiespijn vrijwel standaard een kuurtje meeging: dat is niet meer hoe het hoort.
Concreet gaat het om:
- Een abces: een zwelling met pus, zeker als die zich uitbreidt naar de wang, richting het oog of naar de hals
- Koorts of een algemeen ziek gevoel
- Verschijnselen die daarbij horen, zoals moeite met slikken of met het openen van de mond
- Daarnaast bepaalde medische aandoeningen, zoals sommige hartklepproblemen of een verzwakt afweersysteem, waarbij vooraf andere afspraken gelden
Bij pijn zonder die verschijnselen, hoe hevig ook, is een antibioticum dus niet de aangewezen route. Ook niet bij een tand die al dagen zeurt, en ook niet als de pijn u wakker houdt.
En als we ze wél voorschrijven, dan altijd naast de behandeling. Een kuur zonder dat er iets aan de tand gebeurt, is uitstel met een rekening erachteraan.
Waarom we er terughoudend mee zijn
Twee redenen, en ze wegen allebei.
De eerste is voor u: een kuur die de oorzaak niet wegneemt, geeft u een paar goede dagen en daarna hetzelfde probleem, maar dan verder gevorderd. In die tussentijd kan een tand die nog te behandelen was, alsnog verloren gaan.
De tweede is groter dan u: hoe vaker antibiotica worden gebruikt zonder dat het nodig is, hoe minder ze werken wanneer het er echt toe doet. Tandheelkunde levert wereldwijd een flink deel van alle voorschriften, en een aanzienlijk deel daarvan is vermijdbaar. Daar willen wij niet aan bijdragen.
Tot u bij ons zit
- Neem een vrij verkrijgbare pijnstiller in de aanbevolen dosering; bij tandpijn werkt ibuprofen doorgaans beter dan paracetamol
- Leg nooit een pijnstiller op het tandvlees; dat beschadigt het weefsel zonder de pijn te verminderen
- Spoel niet met heet water
- Slapen met het hoofd wat hoger kan kloppende pijn verzachten
- Koel bij een zwelling de wang van buitenaf met een koud doekje, en probeer een zwelling nooit zelf te openen
Bel zo vroeg mogelijk op de dag; wij houden dagelijks plekken vrij voor spoed. Op onze spoedpagina staat per situatie wat u alvast kunt doen.
Een laatste waarschuwing
Als de pijn vanzelf verdwijnt zonder dat er iets is gebeurd, is dat zelden goed nieuws.
Het betekent meestal dat de zenuw volledig is afgestorven: er is niets meer over dat pijn kán doen. De bacteriën zitten er nog, en die werken ondertussen door richting het bot rond de wortelpunt. De volgende keer dat u er iets van merkt, is het vaak een zwelling.
Maak die afspraak dus toch.
Wat wij hierin doen
We zoeken eerst de oorzaak. Zonder te weten welke tand het is en wat er speelt, is elke behandeling gokwerk, ook een recept.
We nemen de druk weg waar dat kan. Een kanaal openen of een abces laten aflopen geeft vaak binnen enkele uren merkbaar meer verlichting dan welke pil ook.
We schrijven antibiotica voor als de situatie erom vraagt, en dan altijd naast een behandeling. Alleen een kuur betekent dat het over enkele weken terugkomt.
We houden dagelijks plekken vrij voor spoed. Bel zo vroeg mogelijk op de dag; hoe eerder u belt, hoe groter de kans dat u er nog tussen past.
Veelgestelde vragen
Waarom helpen antibiotica niet bij kiespijn?
Omdat de ontsteking meestal in de tand zelf zit, in het wortelkanaal. Het weefsel daar is afgestorven en heeft geen werkende bloedvoorziening meer, dus het medicijn bereikt die plek nauwelijks. Het dempt hooguit de ontsteking in het bot eromheen, waarna de pijn terugkeert zodra de kuur op is.
Wanneer schrijft u ze dan wél voor?
De huidige richtlijnen houden het bij een abces en bij koorts, en verder niet. Concreet: een zwelling met pus, zeker als die zich uitbreidt naar wang, oog of hals, koorts of een algemeen ziek gevoel, en verschijnselen als moeite met slikken of de mond openen. Daarnaast gelden er aparte afspraken bij sommige hartaandoeningen of een verzwakt afweersysteem. Altijd naast de behandeling.
Wat helpt dan wel tegen de pijn?
De oorzaak wegnemen. Tot die tijd een vrij verkrijgbare pijnstiller in de aanbevolen dosering; bij tandpijn werkt ibuprofen doorgaans beter dan paracetamol, omdat het ook de ontstekingsreactie remt. Leg nooit een pijnstiller op het tandvlees: dat beschadigt het weefsel zonder de pijn weg te nemen.
De pijn is opeens weg. Is het dan over?
Niet per se, en dit is een valkuil. Als een zenuw volledig afsterft, houdt de pijn op omdat er niets meer is dat pijn kan doen. De bacteriën blijven en verspreiden zich naar het bot eromheen. Maak de afspraak dus toch.
Ik heb nog een kuur liggen van een vorige keer. Kan ik die nemen?
Doe dat niet. U weet niet of dit dezelfde situatie is, de dosering en duur luisteren nauw, en een halve of verkeerde kuur draagt bij aan resistentie. Bel ons in plaats daarvan.
Is een abces gevaarlijk?
Een abces gaat niet vanzelf over: de druk kan tijdelijk afnemen, maar de ontsteking blijft en breidt zich uit. Bel altijd dezelfde dag. Belemmert de zwelling het slikken of ademen, of heeft u koorts, bel dan direct; bij een levensbedreigende situatie 112.
Meer over deze behandeling
Meer over dit onderwerp
Een vraag over uw eigen situatie?
Dit artikel is algemeen; uw mond is dat niet. Twijfelt u of dit op u van toepassing is, stel de vraag gerust. We kijken liever een keer mee dan dat u ermee blijft lopen.