Een droge mond: waarom dat meer is dan vervelend

Wat speeksel eigenlijk doet

Speeksel is een van die dingen waar u pas aan denkt als het er niet meer is. Het lijkt water, maar het doet drie dingen die water niet doet.

Het spoelt. Etensresten en suikers worden voortdurend weggevoerd, ook uit hoekjes waar u niet bij komt.

Het neutraliseert. Na elk eetmoment produceren de bacteriën in uw tandplak zuur. Speeksel brengt die zuurgraad weer terug naar normaal; daar doet het ongeveer twintig tot dertig minuten over.

Het herstelt. Speeksel bevat opgelost calcium en fosfaat. Precies de mineralen die het zuur uit uw glazuur heeft losgemaakt, worden daaruit weer aangevuld.

Dat laatste is het belangrijkste. Uw gebit verliest en herwint de hele dag mineralen; zolang die twee in evenwicht zijn, gebeurt er niets. Valt het herstel weg, dan wint het verlies.

Waarom het meestal aan medicijnen ligt

Honderden middelen noemen een droge mond als bijwerking. De bekendste groepen zijn plaspillen, bloeddrukverlagers, antidepressiva, antihistaminica bij allergie, en sommige pijnstillers.

Bij één medicijn merkt u er vaak weinig van. Het probleem ontstaat bij een combinatie, en dat is precies wat er gebeurt naarmate mensen ouder worden: de lijst groeit, en met elk middel erbij neemt de speekselproductie wat verder af.

Andere oorzaken die meespelen: roken, veel koffie of alcohol, door de mond ademen (vaak ’s nachts, bij een verstopte neus of snurken), bestraling in het hoofd-halsgebied, en aandoeningen zoals het syndroom van Sjögren of een ontregelde diabetes.

Waaraan wij het herkennen

Dit is het patroon dat ons alert maakt: iemand met een jarenlang rustig gebit krijgt opeens meerdere gaatjes tegelijk.

En dan meestal op typische plekken. Langs de tandvleesrand, waar het glazuur het dunst is. Rond de randen van bestaande vullingen en kronen. En bij mensen die een prothese dragen, op de tanden die daar de haakjes van dragen.

Als we dat zien, is de eerste vraag niet of u anders bent gaan poetsen, maar of er iets is veranderd aan uw medicatie. Vaak blijkt er in het jaar ervoor een middel bijgekomen.

Wat wij eraan doen

We kunnen de speekselproductie niet terugbrengen. Wat we wél kunnen, is de weerstand van uw gebit verhogen en eerder ingrijpen.

Meer fluoride. Het glazuur moet steviger worden juist omdat het speeksel de bescherming niet meer levert. Dat kan met een sterkere tandpasta of een aanvullende spoeling, op een ander moment dan het poetsen.

Vaker kijken. Bij een verhoogd risico is één keer per jaar te weinig. Beginnende ontkalking is nog te keren; een gaatje dat het tandbeen bereikt niet meer.

Gerichte reiniging. Bij minder speeksel hoopt plak zich sneller op, dus wordt de afspraak bij de mondhygiënist belangrijker in plaats van optioneel.

Aandacht voor de prothese. Zonder het dunne laagje speeksel tussen prothese en verhemelte valt de zuiging weg. Zit hij daardoor losser, dan kijken we naar de pasvorm.

Wat u zelf kunt doen

Kauw suikervrije kauwgom, het liefst met xylitol. Kauwen is de sterkste prikkel voor de speekselklieren die er is, en het is de enige tip in dit rijtje die de productie echt verhoogt.

Neem kleine slokjes water verspreid over de dag, ook ’s nachts naast het bed. Het verlicht het gevoel.

Beperk het aantal eetmomenten. Dit weegt bij een droge mond zwaarder dan bij iemand anders, omdat het herstel tussen de momenten door trager gaat.

Laat zure drankjes staan. Frisdrank, ook suikervrij, en vruchtensap zijn zuur. Bij weinig speeksel wordt dat zuur veel langzamer geneutraliseerd.

Vraag bij de apotheek naar speekselvervangers. Gels en sprays helpen vooral ’s nachts, wanneer de productie sowieso het laagst is.

Bespreek het met uw arts of apotheker. Soms bestaat er een alternatief middel of een ander innamemoment. Stop nooit zelf met iets wat is voorgeschreven; meld het en laat de afweging aan degene die het voorschreef.

Waarom we dit vragen

De medische vragenlijst bij de intake en de vraag naar uw medicatie bij elke controle voelen misschien als administratie. Dat zijn ze niet.

Een droge mond is geen klacht waarmee mensen naar de tandarts komen. Ze noemen hem hooguit terloops, of helemaal niet, omdat ze niet weten dat het met hun gebit te maken heeft. Terwijl het een van de weinige dingen is waarvan wij het gevolg maanden eerder kunnen zien aankomen dan u.