Hoe ontstaat een gaatje eigenlijk?

Het is geen aanvreten

Er bestaat een hardnekkig beeld dat suiker uw tand aanvreet, zoals zuur een gat in een tafelblad brandt. Zo werkt het niet, en dat verschil doet ertoe voor wat u eraan kunt doen.

Op uw tanden zit een dun laagje tandplak: een kleverige film van bacteriën. Blijft die film te lang zitten, dan verkalkt hij tot tandsteen. Die bacteriën eten wat u eet. Krijgen ze suiker of zetmeel binnen, dan produceren ze zuur.

Dat zuur zit ingesloten in dat laagje plak, vlak tegen uw glazuur aan. En zuur lost mineralen op: calcium en fosfaat verdwijnen uit het glazuur.

Dat gebeurt bij iedereen, elke dag, en het is op zichzelf geen probleem. Want er is een tegenkracht.

Uw speeksel herstelt het weer

Speeksel doet drie dingen tegelijk. Het spoelt suikers weg, het neutraliseert het zuur, en het bevat opgeloste mineralen die het glazuur weer aanvullen.

Dat herstel duurt alleen even. Na een eet- of drinkmoment blijft de zuurgraad ongeveer twintig tot dertig minuten te laag, en pas daarna wint het speeksel het en begint de reparatie.

Het gebit is dus voortdurend bezig met verliezen en aanvullen. Zolang die twee in evenwicht zijn, gebeurt er niets. Een gaatje ontstaat wanneer het verlies structureel wint.

Waarom “hoe vaak” zwaarder telt dan “hoeveel”

Hier komt de conclusie die voor de meeste mensen nieuw is.

Stel u eet zeven koekjes achter elkaar bij de koffie. Dat is één eetmoment, dus ongeveer één half uur waarin het glazuur mineralen verliest. Daarna herstelt het de rest van de dag.

Stel u eet diezelfde zeven koekjes verspreid over de dag, één per keer. Dat zijn zeven aanvallen van een half uur, met daartussen te weinig tijd om volledig te herstellen.

Dezelfde hoeveelheid suiker, een totaal ander effect op uw tanden.

Dat verklaart ook waarom mensen die zeggen “ik eet nauwelijks snoep” toch gaatjes krijgen. Een koffie met suiker om negen uur, een koekje om elf uur, een appel om drie uur, thee met honing om vier uur, een glas sap om zes uur: dat zijn vijf momenten, en op de weegschaal stelt het niets voor.

Vuistregel: houd het bij drie hoofdmaaltijden en maximaal vier tussendoortjes, en drink water tussendoor.

Waar het meestal begint

Bederf begint zelden midden op een glad tandoppervlak. Het begint op de plekken waar plak ongestoord kan blijven zitten:

In de groeven van kauwvlakken. Vooral bij pas doorgebroken kiezen zijn die diep en smal, te smal voor een borstelhaar. Daarom sluiten we die bij kinderen soms af met een sealant.

Tussen de tanden. Daar komt geen borstel, alleen een rager of floss.

Langs de tandvleesrand. De plek die bij haastig poetsen als eerste wordt overgeslagen.

Rond bestaande vullingen en kronen. Bij een randje dat niet meer volledig sluit, ontstaat nieuw bederf op een plek waar u het niet ziet.

De fase waarin het nog te keren is

Dit is het praktisch belangrijkste deel van het verhaal.

Zolang de ontkalking alleen in het glazuur zit, is er geen echt gat maar een verzwakte plek. Die is soms nog tot stilstand te brengen en deels te herstellen: met fluoride, met gerichte poetsinstructie, en door het aantal eetmomenten terug te brengen. Geen boor, geen verdoving.

Breekt het door naar het tandbeen eronder, dan verandert de situatie. Tandbeen is zachter en poreuzer, waardoor het bederf zich sneller verspreidt, en herstel is dan niet meer mogelijk. Dan is een vulling nodig.

Het verschil tussen die twee fases is voor u van buiten niet te zien en geeft in beide gevallen geen pijn. Dat is precies waarom die vroege fase alleen bij een controle wordt gevonden, en waarom hij zo vaak gemist wordt door mensen die pas komen als er iets voelbaar is.

Fluoride, kort

Fluoride doet twee dingen. Het bouwt zich in in het glazuur en maakt dat beter bestand tegen zuur, en het bevordert dat opgeloste mineralen weer neerslaan op verzwakte plekken.

Daarom staat het in vrijwel alle tandpasta, en daarom is er één klein gewoontepunt dat veel oplevert: spoel na het poetsen niet na met water. Spuug de pasta uit en laat de rest zitten, zodat het langer in contact blijft met uw tanden.

Wat dit praktisch betekent

• Beperk het aantal eet- en drinkmomenten; dat helpt meer dan minderen in hoeveelheid.
• Drink water tussendoor, geen sap of frisdrank, ook niet de suikervrije variant.
• Reinig dagelijks tussen uw tanden, want daar begint het meestal.
• Spoel niet na met water na het poetsen.
• Kom periodiek op controle, zolang een plek nog in de omkeerbare fase zit.

Die laatste is geen vanzelfsprekende afsluiter. Van alles op deze lijst is het de enige stap die de vroege fase überhaupt zichtbaar maakt.