Is fluoride in tandpasta nodig, of juist schadelijk?
Fluoride maakt glazuur beter bestand tegen zuur en is in de hoeveelheden waar het hier over gaat veilig. De discussie gaat vrijwel altijd over doseringen die niet uit een tube tandpasta komen.
Waarom het erin zit
Fluoride staat in vrijwel alle tandpasta, en daar is een goede reden voor.
Uw glazuur bestaat uit mineraalkristallen. Zuur, gemaakt door bacteriën uit de suikers die u eet, lost daar mineralen uit op. Speeksel vult die daarna weer aan. Dat verlies en herstel gaat de hele dag door.
Fluoride grijpt op twee punten in dat proces in.
Het maakt het glazuur harder. Het bouwt zich in in de kristalstructuur en vormt daarmee een variant die minder makkelijk oplost in zuur. De drempel waarbij mineraalverlies begint, komt daardoor lager te liggen.
Het versnelt het herstel. Op plekken waar al mineralen zijn verdwenen, helpt fluoride om opgelost calcium en fosfaat weer te laten neerslaan. Precies die plekken, waar het glazuur verzwakt is maar nog niet doorgebroken, zijn de plekken waar een gaatje anders zou ontstaan.
Dat tweede punt is het interessantste, want daar zit de reden dat wij niet altijd meteen boren: een beginnende plek in het glazuur is soms nog te stoppen, met fluoride, poetsinstructie en het volgen bij de controle.
De discussie over veiligheid
De zorgen die mensen hierover hebben zijn niet uit de lucht gegrepen, maar ze gaan bijna altijd over iets anders dan tandpasta.
De meeste discussies gaan over fluoride in drinkwater, en dan vooral over gebieden waar het van nature in hoge concentraties voorkomt, of over landen die het bewust toevoegen. In Nederland wordt er geen fluoride aan het drinkwater toegevoegd.
Wat u binnenkrijgt door twee keer per dag te poetsen en de pasta uit te spugen, ligt in een heel andere orde van grootte. Zoals bij vrijwel elke stof, van vitamine A tot zout, geldt dat de dosis bepaalt of iets schadelijk is. Die dosis wordt hier niet bereikt.
Waar wél iets te zeggen valt over dosering, is bij jonge kinderen.
Bij kinderen luistert het nauwer
Om twee redenen tegelijk.
Jonge kinderen slikken tandpasta door; ze kunnen nog niet goed uitspugen. En hun blijvende tanden worden op dat moment nog gevormd in de kaak.
Krijgt een kind gedurende die vormingsjaren structureel te veel fluoride binnen, dan kan er fluorose ontstaan: fijne witte vlekjes of streepjes in het glazuur van de blijvende tanden. In de milde vorm die in Nederland voorkomt, is dat alleen cosmetisch en verandert het niets aan de sterkte van de tand.
Daarom bestaan er kindertandpasta’s met een lagere concentratie, en daarom gaat het advies over de hoeveelheid:
- Bij de allerkleinsten een veegje op de borstel, niet meer.
- Vanaf ongeveer twee jaar een erwtje.
- Poets mee of na tot een jaar of tien; kinderen hebben de fijne motoriek voor goed poetsen simpelweg nog niet.
- Bewaar tandpasta buiten bereik, want een hele tube leegeten is wél te veel.
Zodra de blijvende tanden gevormd zijn, kan fluorose niet meer ontstaan. Vanaf dat moment gaat de discussie over dosering niet meer op.
Wat wij zelf gebruiken
Bij kinderen brengen we op indicatie fluoride aan tijdens de controle, en sluiten we de diepe groeven van pas doorgebroken blijvende kiezen zo nodig af met een sealant: een dun laagje kunsthars dat pijnloos wordt aangebracht. Die groeven zijn te smal voor een borstelhaar en juist daar ontstaan bij kinderen de meeste gaatjes.
Bij volwassenen zetten we fluoride vooral in bij beginnende ontkalking, en bij mensen met een verhoogd risico: veel gaatjes in het verleden, een droge mond door medicatie, een beugel, of blootliggende tandhalzen.
Wanneer fluoride níet het antwoord is
Hier zijn we het liefst eerlijk over, want er wordt veel van verwacht.
Fluoride verhoogt de weerstand van uw glazuur. Het verandert niets aan de oorzaken die die weerstand op de proef stellen.
Wie de hele dag door kleine dingen eet en drinkt, houdt zijn mond urenlang in de zure fase, en dan wint zelfs sterker glazuur het niet. Wie nooit tussen de tanden reinigt, houdt de plaats waar de meeste gaatjes ontstaan onaangeroerd.
Een sterkere tandpasta is in die situaties geen oplossing maar een pleister. De winst zit dan in het aantal eetmomenten en in de dagelijkse reiniging tussen de tanden, en fluoride helpt daarbovenop.
Kort samengevat
- Fluoride maakt glazuur beter bestand tegen zuur en helpt beginnende ontkalking herstellen.
- In tandpasta is het veilig; de zorgen gaan over veel hogere doseringen.
- Bij jonge kinderen telt de hoeveelheid wel: een veegje, later een erwtje, en meepoetsen.
- Spoel na het poetsen niet na met water, dan blijft het langer werken.
- Het vervangt geen dagelijkse reiniging tussen de tanden en geen rustige eetmomenten.
Wat wij hierin doen
We geven fluoride-advies dat past bij de persoon. Wie veel gaatjes krijgt, een droge mond heeft of veel eetmomenten kent, heeft baat bij meer; wie al jaren een rustig gebit heeft, hoeft niets extra's.
We brengen bij kinderen op indicatie fluoride aan tijdens de controle, en sluiten diepe groeven van pas doorgebroken kiezen zo nodig af met een sealant.
We gebruiken fluoride om beginnende ontkalking te keren. Zit een plek nog in het glazuur, dan proberen we die eerst tot stilstand te brengen in plaats van meteen te boren.
We vertellen erbij wanneer fluoride niet het antwoord is. Bij veel eet- en drinkmomenten of onvoldoende reiniging tussen de tanden verandert een sterkere tandpasta weinig aan de oorzaak.
Veelgestelde vragen
Is fluoride schadelijk?
Niet in de hoeveelheden waar het bij tandpasta en mondzorg over gaat. Zoals bij vrijwel elke stof bestaat er een dosis waarboven het dat wel is, maar die ligt ver boven wat u binnenkrijgt door twee keer per dag te poetsen en uit te spugen.
Wat doet fluoride precies?
Twee dingen. Het bouwt zich in in het glazuur, waardoor dat beter bestand is tegen het zuur van bacteriën, en het helpt opgeloste mineralen weer neerslaan op plekken die al verzwakt zijn. Daardoor kan beginnende ontkalking tot stilstand komen.
Kan mijn kind fluoridetandpasta gebruiken?
Ja, in een lagere concentratie en in een kleine hoeveelheid: een veegje bij de allerkleinsten, een erwtje vanaf ongeveer twee jaar. Jonge kinderen slikken tandpasta door, en daarom is de dosering hier wel van belang. Poets tot een jaar of tien mee of na.
Wat is fluorose?
Witte vlekjes of streepjes in het glazuur, ontstaan doordat een kind tijdens de vorming van de blijvende tanden structureel te veel fluoride binnenkreeg. Het is vrijwel altijd alleen cosmetisch. Het ontstaat niet meer nadat de tanden gevormd zijn.
Bestaat er tandpasta zonder fluoride?
Die bestaat, maar dan mist u het onderdeel dat het glazuur daadwerkelijk beschermt. Wilt u die keuze toch maken, bespreek dat dan met ons, zodat we uw risico op gaatjes kunnen inschatten en u vaker kunnen controleren.
Heb ik fluoridespoeling nodig naast tandpasta?
Meestal niet. Voor wie veel gaatjes krijgt, een droge mond heeft door medicatie, of een beugel draagt, kan het zinvol zijn. Gebruik het dan op een ander moment dan het poetsen, zodat u de tandpasta niet wegspoelt.
Meer over deze behandeling
Meer over dit onderwerp
Een vraag over uw eigen situatie?
Dit artikel is algemeen; uw mond is dat niet. Twijfelt u of dit op u van toepassing is, stel de vraag gerust. We kijken liever een keer mee dan dat u ermee blijft lopen.