Kiespijn: wat het type pijn vertelt over de oorzaak
Kiespijn is geen diagnose maar een signaal, en het soort pijn wijst verrassend nauwkeurig de richting aan. Een korte scheut bij koud betekent iets anders dan een bonzende pijn die u wakker houdt.
Pijn is informatie
“Ik heb kiespijn” is het begin van het gesprek, niet het eind. Er zijn een stuk of zes verschillende oorzaken die allemaal kiespijn heten en die om verschillende dingen vragen. Het goede nieuws is dat u zelf al veel kunt vertellen wat de richting bepaalt, nog voordat er een foto is gemaakt.
Wij vragen daarom vrijwel altijd hetzelfde: hoe voelt de pijn, hoe lang duurt hij, en wat maakt hem erger. Hieronder staat wat die antwoorden meestal betekenen.
Kort en scherp, en meteen weg
Een scheut bij koud water of koude lucht die binnen een paar seconden wegtrekt, komt bijna altijd van blootliggend tandbeen of van een zenuw die geprikkeld maar nog gezond is.
Blootliggend tandbeen ontstaat bij teruggetrokken tandvlees of bij een sleetplek. Onder het glazuur lopen duizenden microscopische kanaaltjes naar de zenuw, en zodra die onbedekt raken hebben koud en zoet een korte route.
Dit is zelden spoed. Het is wel een reden om te laten kijken waar het vandaan komt, want de aanpak verschilt per oorzaak.
Scherp, maar het blijft naklinken
Wordt het anders zodra de pijn ná de prikkel nog een halve minuut of langer aanhoudt. Dat is het klassieke teken dat de zenuw in de tand ontstoken is geraakt, meestal doordat een gaatje of een lekkende vulling diep genoeg is gekomen.
Vanaf dat punt herstelt zo’n zenuw meestal niet meer vanzelf. Dit is de fase waarin een wortelkanaalbehandeling in beeld komt, en waarin er bij is zijn nog verschil maakt.
Bonzend, aanhoudend, erger bij liggen
Een kloppende pijn die urenlang doorgaat, waar pijnstillers nauwelijks vat op krijgen en die ’s nachts het ergst is, wijst op een zenuw die volledig ontstoken is.
De zenuw zit opgesloten in een harde ruimte die niet mee kan zwellen. Alle druk die de ontsteking maakt, komt op de zenuw zelf terecht. Dat verklaart waarom dit type pijn zo hevig kan zijn en waarom liggen het erger maakt.
Dit is een reden om dezelfde dag te bellen. Niet omdat het gevaarlijk is op dat moment, maar omdat het zelden vanzelf de goede kant op gaat en omdat u er niet mee hoort te blijven zitten.
Pijn bij dichtbijten of aantikken
Kunt u de tand precies aanwijzen en doet juist het dichtbijten pijn, dan speelt er iets rond de wortelpunt of in de tand zelf.
Bij ontsteking rond de wortelpunt is het bot eromheen geïrriteerd geraakt. De tand wordt dan gevoelig voor druk, en soms voelt hij ook “hoger” aan dan de rest.
Bij een barst gebeurt iets anders: een korte, felle scheut op het moment dat u lóslaat na het bijten. Dat is het typische patroon waarbij de breukdelen even bewegen. Meer daarover staat in ons artikel over een gebarsten tand.
De pijn is weg, en dat is geen goed nieuws
Dit is het patroon waar mensen het vaakst mee wachten, en juist daar wringt het.
Een zenuw die langdurig ontstoken is, kan afsterven. Op het moment dat dat gebeurt, valt het pijnsignaal weg en lijkt het probleem opgelost. Er is alleen niets genezen: het dode weefsel in de tand blijft achter en de bacteriën verplaatsen zich naar de wortelpunt.
Weken of maanden later komt het terug, en dan vaak als zwelling of als een abces. Dat is een lastiger uitgangspunt dan de situatie ervoor.
Kortom: kiespijn die vanzelf verdwijnt is een reden om alsnog een afspraak te maken, niet om hem af te zeggen.
Wanneer u niet moet wachten
Er zijn drie signalen waarbij bellen niet tot morgen kan wachten:
Zwelling. Een dikke wang of een gezwollen tandvlees betekent dat de ontsteking zich buiten de tand heeft uitgebreid.
Koorts of algemeen ziek zijn. Dan is het niet meer alleen lokaal.
Pijn die niet reageert op pijnstillers. Als de aanbevolen dosering nauwelijks iets doet, is afwachten geen strategie meer.
Belemmert een zwelling het slikken of het ademen, dan is dat een medisch spoedgeval. Bel dan direct de praktijk, en bij een levensbedreigende situatie 112. Wat u tot de afspraak zelf kunt doen, staat op onze spoedpagina.
Wat u ondertussen kunt doen
Neem een pijnstiller op de aanbevolen dosering; bij tandpijn werkt ibuprofen meestal beter dan paracetamol. Spoel niet met heet water, want warmte doet een ontsteking uitzetten. Slapen met het hoofd wat hoger vermindert bij veel mensen het bonzen.
Wat u niet moet doen: een pijnstiller op het tandvlees leggen, een zwelling zelf openmaken, of blijven kauwen aan de kant die pijn doet.
En bel liever te vroeg dan te laat. Een afspraak die achteraf niet nodig bleek is een kleine moeite; een ontsteking die een week de tijd heeft gekregen is dat niet.
Wat wij hierin doen
We beginnen met vragen die u misschien overbodig lijken: hoe lang duurt de pijn na een slok koud water, wordt hij erger als u ligt, kunt u de tand aanwijzen. Juist die antwoorden sturen het onderzoek.
Daarna testen we gericht. Met koude en met een lichte tik op de tand is vaak al te onderscheiden of het om de zenuw in de tand gaat of om het weefsel eromheen.
Een röntgenfoto laat zien wat onder het tandvlees en rond de wortelpunt gebeurt. Twijfelen we over een barst of over een extra wortelkanaal, dan maken we met onze eigen CBCT-scanner een 3D-beeld.
Zit u met hevige pijn, dan is het eerste doel de druk eraf halen. Vaak kan dat in dezelfde afspraak, ook als de definitieve behandeling later volgt.
Veelgestelde vragen
Mijn kiespijn is vanzelf weggegaan. Ben ik er nu vanaf?
Niet per se. Bij een zenuw die afsterft verdwijnt de pijn vaak een paar dagen, omdat de zenuw die het signaal gaf niet meer werkt. Het probleem is dan niet weg maar verplaatst zich naar de wortelpunt, en komt terug als ontsteking of zwelling. Laat het beoordelen, ook als u nu niets voelt.
Waarom is de pijn 's nachts erger?
In liggende houding neemt de bloeddruk in het hoofd toe, en daarmee de druk in de ontstoken zenuw die in een harde, gesloten ruimte zit. Bovendien is er 's nachts geen afleiding. Slapen met het hoofd wat hoger helpt sommige mensen.
Welke pijnstiller kan ik het beste nemen?
Bij tandpijn werkt ibuprofen doorgaans beter dan paracetamol, omdat het ook de ontstekingsreactie remt. Houd de dosering op de verpakking aan en leg nooit een pijnstiller op het tandvlees; dat beschadigt het weefsel zonder de pijn weg te nemen. Gebruikt u bloedverdunners of maagmedicatie, overleg dan even.
Kan ik antibiotica krijgen zodat het overgaat?
Bij gewone kiespijn niet. Antibiotica bereiken de binnenkant van een tand niet, omdat daar geen bloedvaten meer naartoe lopen. Bij een abces met zwelling of koorts ligt dat anders. Waarom dat zo is, staat uitgebreider in ons artikel over antibiotica bij kiespijn.
Ik heb geen pijn meer maar mijn tandvlees zit dik. Is dat urgent?
Ja, dat is juist een reden om dezelfde dag te bellen. Een zwelling betekent dat de ontsteking zich buiten de tand heeft uitgebreid. Belemmert de zwelling het slikken of ademen, of heeft u koorts, bel dan direct; bij een levensbedreigende situatie belt u 112.
Kan kiespijn ook van iets anders komen dan van een kies?
Soms. Een ontstoken bijholte geeft pijn die aanvoelt als meerdere bovenkiezen tegelijk, en gespannen kauwspieren geven een doffe pijn die met kauwen samenhangt. Ook kaakgewrichtsklachten worden regelmatig als kiespijn ervaren.
Meer over deze behandeling
Meer over dit onderwerp
Een vraag over uw eigen situatie?
Dit artikel is algemeen; uw mond is dat niet. Twijfelt u of dit op u van toepassing is, stel de vraag gerust. We kijken liever een keer mee dan dat u ermee blijft lopen.