Kroon of vulling: wanneer is een kroon nodig?

Het verschil in één zin

Een vulling vult een gat op binnen de tand. Een kroon zit eromheen.

Dat lijkt een detail, maar het bepaalt hoe de kauwkrachten worden opgevangen, en daar draait de hele keuze om.

Waarom een grote vulling het op den duur begeeft

Stel u een kies voor waar aan één kant een groot stuk uit is. Wat overblijft, zijn twee of drie dunne wanden rondom een grote holte.

Vult u die holte op, dan zit er materiaal tussen die wanden in. Bij elke beet drukt de kracht van boven naar beneden op dat materiaal, en dat duwt de wanden een fractie naar buiten. Als een wig.

Eén keer merkt u daar niets van. Maar u bijt duizenden keren per dag, jarenlang. Uiteindelijk geeft de zwakste wand mee, en breekt er een stuk af.

Een kroon werkt precies andersom. Die omvat de tand van buiten, waardoor de kauwkracht de wanden juist naar binnen drukt in plaats van naar buiten. Vandaar de vergelijking met een helm: hij houdt bij elkaar wat anders uit elkaar zou wijken.

Wanneer we naar een kroon overstappen

Vier situaties komen het vaakst voor.

Er is te veel tand verdwenen. Door cariës of een breuk is meer dan de helft weg. Een vulling heeft dan te weinig om zich aan vast te houden.

Na een wortelkanaalbehandeling. Een behandelde tand is brozer. Bovendien is er voor de behandeling van bovenaf een opening gemaakt, precies door het deel dat de tand stevigheid gaf. Bij kiezen, die de zwaarste kauwkrachten opvangen, is een kroon daarna meestal de verstandigste vervolgstap.

Een oude vulling die te groot is geworden. Elke keer dat een vulling vervangen wordt, gaat er wat tandweefsel mee. Na een paar rondes komt het punt waarop opnieuw vullen alleen maar uitstel is.

Forse slijtage. Door knarsen of zuur kan een tand zoveel hoogte verliezen dat er vorm hersteld moet worden, niet alleen materiaal aangevuld.

De tussenvorm die vaak vergeten wordt

Kroon of vulling klinkt als een keuze tussen twee dingen, maar daartussen zit iets waar we serieus naar kijken.

Bij een onlay, ook wel een partiële kroon, vervangen we alleen het beschadigde deel en laten we de gezonde wanden staan. Is bijvoorbeeld het kauwvlak en één zijkant verdwenen, maar staan de andere wanden er nog stevig bij, dan is er geen enkele reden om die alsnog af te slijpen voor een volledige kroon.

Dat is meer werk om goed te doen, maar het spaart eigen tandweefsel. En eigen tandweefsel is het enige in dit vak wat u niet terugkrijgt.

Wij maken die onlays in hetzelfde keramiek als de kronen, in ons eigen lab.

Hoe we het maken

Wij werken waar mogelijk digitaal. In plaats van een hap afdrukmateriaal maken we een scan van uw tand met een intraorale scanner. Dat is voor de meeste mensen prettiger, en het is nauwkeuriger.

Uit die scan komt een digitaal ontwerp, en dat frezen we in eigen huis uit een blok premium keramiek, e.max of zirkonium. Dat duurt ongeveer een uur.

Daarna volgt het deel dat het verschil maakt tussen “een kroon” en “die tand”. Een echte tand heeft geen enkele kleur: hij is doorschijnender aan de snijrand, warmer bij de hals, en heeft kleine kleurverschillen daartussen. Dat brengen we met de hand aan met keramiekverf.

Omdat het frezen hier in het pand gebeurt, kan een kroon vaak in één afspraak. Bij een lastige kleurmatch in het front nemen we soms bewust een extra afspraak; daar weegt het resultaat zwaarder dan de snelheid.

Wat het uitstellen kost

Dit is de afweging waar mensen het vaakst mee worstelen, en het eerlijke antwoord is dat uitstel een gok is.

Zolang er geen kroon op een verzwakte tand zit, is er kans dat er een wand afbreekt. Breekt die boven de tandvleesrand, dan valt er nog wat te doen. Breekt hij eronder, dan is er soms te weinig over om nog iets op vast te maken, en is de tand niet meer te behouden.

Dan bent u niet de kroon kwijt maar de tand, en komt u uit bij een implantaat of een brug. Dat is in alle opzichten, ook financieel, een grotere stap.

We zeggen er altijd bij hoe urgent iets is. Kan iets een half jaar wachten, dan hoort u dat ook.