Zuur slijt uw tanden, ook zonder dat er gaatjes ontstaan

Twee manieren waarop een tand oplost

De meeste mensen kennen één verhaal over tandschade: bacteriën maken zuur van suiker, en dat geeft een gaatje. Dat klopt, maar het is niet het enige verhaal.

Bij cariës zit het zuur ingesloten in tandplak, op een afgebakende plek. Daar ontstaat een gat, en dat gat wordt gevuld.

Bij erosie komt het zuur rechtstreeks langs uw tanden, over het hele oppervlak. Er zitten geen bacteriën tussen, er is geen plak nodig, en er ontstaat geen gat. In plaats daarvan wordt het glazuur overal een beetje dunner.

Dat verschil bepaalt alles wat erna komt. Een gaatje herstelt u met een vulling. Erosie herstelt u niet met een vulling, want er is niets afgebakends om te vullen; u moet de bron aanpakken.

Waar het zuur vandaan komt

Van buitenaf, in wat u drinkt en eet. Frisdrank staat bovenaan, ook de suikervrije variant: de suiker is eruit, het zuur niet. Verder sportdrank, energiedrank, vruchtensap, bruiswater met smaak, citrusfruit, azijn en wijn.

Wat hier meer telt dan de hoeveelheid, is de manier. Een glas sap bij het ontbijt is iets anders dan de hele ochtend uit een flesje nippen. In het tweede geval blijft uw mond urenlang zuur.

Van binnenuit, door maagzuur. Bij reflux, bij zwangerschapsmisselijkheid met veel braken, of bij een eetstoornis. Dit is de ernstiger vorm, omdat maagzuur veel sterker is dan wat u drinkt en omdat het vaak ’s nachts gebeurt, wanneer u het minst speeksel maakt.

Wij kunnen aan het patroon van de slijtage zien uit welke richting het komt: zuur van buitenaf raakt vooral de voorkant van de boventanden, maagzuur juist de binnenkant.

Waarom u het zelf laat zien noch merkt

Erosie verloopt over jaren, gelijkmatig, en zonder pijn tot het ver is. Er is geen dag waarop het opvalt.

Dit zijn de signalen die er wél zijn:

• Snijranden die doorschijnend of glazig worden, alsof de punt van de tand van matglas is
• Kauwvlakken die vlakker en glimmender worden, waarbij de knobbels verdwijnen
• Tandhalzen die gevoeliger worden voor koud
• Oude vullingen die iets boven de tand lijken uit te steken, doordat het glazuur eromheen is weggesleten en het vullingmateriaal niet
• Tanden die geler worden, doordat het witte glazuur dunner wordt en het gelere tandbeen erdoorheen schijnt

Dat laatste verrast mensen: ze denken aan verkleuring en vragen naar bleken, terwijl de oorzaak dunner glazuur is. Bleken lost dat niet op.

Waarom wij vergelijken in plaats van beoordelen

Hier zit het lastige van dit onderwerp. Elk gebit is een beetje afgesleten; de vraag is niet óf er slijtage is, maar of het toeneemt en hoe snel.

Op één moment kijken zegt daar weinig over. Wat wél werkt, is vergelijken. Doordat we onze tanden tegenwoordig veel langer houden, zien we bij volwassenen steeds vaker toenemende slijtage, en daarom leggen we de situatie op indicatie digitaal vast en leggen we die opnames naast elkaar bij een volgende controle. Dat doen we volgens de richtlijn Gebitsslijtage van het KIMO.

Ziet u ons alleen als er iets aan de hand is, dan is er niets om mee te vergelijken.

Wat u vandaag kunt veranderen

Beperk de momenten, niet alleen de hoeveelheid. Een glas frisdrank bij de maaltijd is aanzienlijk minder schadelijk dan datzelfde glas verspreid over twee uur.

Drink water tussendoor. Het spoelt na en verdunt.

Gebruik een rietje bij zure dranken, zodat het zuur minder langs de voortanden gaat.

Poets niet direct na iets zuurs. Verweekt glazuur schuurt weg onder de borstel. Spoel met water en wacht een halfuur. Dit is de meest gemaakte fout, en juist bij mensen die het goed bedoelen.

Zachte borstel, lichte druk. Poetskracht doet er bij erosie meer toe dan normaal.

Speelt er reflux, ga dan naar uw huisarts. Zolang het maagzuur blijft komen, blijft de slijtage doorgaan, en dan is elk herstel dat wij maken tijdelijk.

Wanneer we gaan herstellen

Pas als het echt nodig is, en pas als de oorzaak eruit is.

Is er zoveel hoogte verloren dat het tandbeen bloot ligt, tanden gevoelig blijven of zichtbaar korter worden, dan komen we bij herstel uit: composiet dat laag voor laag wordt opgebouwd, of keramiek als er meer te herstellen valt.

Maar de volgorde ligt vast. Eerst stoppen, dan pas repareren. Nieuw materiaal in een mond waar het zuur blijft komen, slijt net zo hard weg als het glazuur dat er eerst zat, en dan bent u over vijf jaar terug bij af.