Tandsteen: waarom u het niet zelf weg krijgt

Van plak naar steen

Op uw tanden vormt zich voortdurend een dun laagje bacteriën met speekseleiwitten: tandplak. Dat laagje is zacht en met poetsen en ragen goed weg te halen.

Blijft plak op een plek langer dan ongeveer twee dagen zitten, dan begint hij mineralen uit uw speeksel op te nemen, vooral calcium en fosfaat. Het laagje verhardt en hecht zich vast aan het tandoppervlak. Vanaf dat moment is het tandsteen, en helpt poetsen er niet meer tegen.

De snelheid waarmee dat gebeurt verschilt sterk per persoon. Dat is geen kwestie van goed of slecht poetsen: het hangt vooral af van hoeveel mineralen er in uw speeksel zitten.

Het zichtbare deel is niet het probleem

De meeste mensen merken tandsteen aan de binnenkant van de ondervoortanden, als een ruwe geelbruine rand. Dat is de plek waar twee grote speekselklieren uitmonden, dus daar verkalkt plak het snelst.

Vervelend om te zien, maar op zichzelf tamelijk onschuldig.

Het tandsteen dat telt, zit onder de tandvleesrand, in de kleine spleet tussen tand en tandvlees. Daar is het donker, warm en zuurstofarm, en precies daar gedijen de bacteriën die tandvleesontsteking veroorzaken.

Dat tandsteen ziet u niet en voelt u niet. U merkt alleen het gevolg: tandvlees dat gaat bloeden bij het poetsen.

Waarom het een vicieuze cirkel is

Tandsteen is ruw en poreus. Nieuwe plak hecht zich er sneller aan dan aan glad glazuur, en die nieuwe plak verkalkt op zijn beurt weer.

Tegelijk irriteert de aanwezigheid van tandsteen onder de rand het tandvlees. Dat gaat opzwellen, waardoor de spleet tussen tand en tandvlees dieper wordt. In die diepere spleet komt u met een borstel nog minder goed, dus daar hoopt zich weer meer op.

Zo groeit een oppervlakkig probleem langzaam een laag dieper. Blijft het doorgaan, dan raakt uiteindelijk het bot rond de tand betrokken, en dat heet parodontitis. Wat verloren bot is, komt niet terug.

Waarom zelf krabben averechts werkt

Er zijn setjes te koop waarmee u het zelf zou kunnen doen. Wij zien de gevolgen daarvan met enige regelmaat.

U werkt op de tast, in een spiegelbeeld, met een scherp instrument. Krassen in het glazuur zijn snel gemaakt, en een gekraste plek vangt sneller nieuwe plak dan de aanslag die u weghaalde. Beschadigd tandvlees trekt zich terug en komt niet terug.

En het belangrijkste: het deel dat onder de tandvleesrand zit, blijft gewoon zitten. U haalt weg wat u ziet, en dat is precies het deel dat het minst uitmaakt.

Hoe wij het weghalen

Boven de tandvleesrand gaat het met ultrasone trillingen en handinstrumenten. Dat voelt vooral als druk en trilling; van pijn is meestal geen sprake. Daarna polijsten we het oppervlak, zodat het glad achterblijft en nieuwe plak minder snel houvast heeft.

Zit er tandsteen dieper, onder het tandvlees, dan is het een andere behandeling. Dan reinigen we de worteloppervlakken in de pockets, vaak onder verdoving en verdeeld over meerdere afspraken. Dat is de parodontale behandeling, en die vraagt meer tijd dan een gewone gebitsreiniging.

Om te weten welke van de twee nodig is, meten we eerst uw tandvlees. Wat die meting betekent, staat in ons artikel over de DPSI-score.

Wat u er zelf tegen kunt doen

Tandsteen voorkomen kan niet helemaal, maar u kunt wel bepalen hoeveel er ontstaat. De sleutel is plak weghalen vóórdat hij verkalkt, en dat betekent vooral: tussen de tanden.

Poetsen bereikt ongeveer zestig procent van het oppervlak. De rest zit tussen de tanden, en dat is precies waar tandvleesontsteking begint. Ragers of floss, dagelijks, doen daar meer dan een duurdere tandenborstel.

Verder helpt het om te weten dat het interval persoonlijk is. Wie snel tandsteen vormt, heeft baat bij twee of drie keer per jaar in plaats van één keer. Dat is geen bijverkoop maar rekenwerk: onder de rand weghalen wat er zit voordat het tandvlees eronder lijdt, is goedkoper dan de gevolgen behandelen.